Sadržaj iz rubrike Historija
utorak, 10 Mart 2015 00:00

Prizren: 400 godina Sinan-pašine džamije

Ocijeni...
(2 glasova)

Sinan-pašina džamija je perjanica šehera (grada) Prizrena koja se nalazi u centru grada, u Šadrvanu, kraj lijeve strane rijeke Bistrice, na veličanstvenoj poziciji, i jedna od najljepših džamija ne samo Prizrena, nego i Kosova i Balkana.

Sinan Pašina džamija je jedna od najpoznatijih džamija, najvažnijeg traga islamske civilizacije u albankim krajevima. Sinan-pašina džamija završila je gradnjom 1615. godine i pošto se sada nalazimo u 2015. godini, ujedno prestavlja i njen jubilej, 400 godišnjica postojanja Sinan Pašine džamije.

 Neimar (graditelj) džamije je Sofi Sinan Paša, koji je porijeklom bio albanac iz sela Vile, region Ljume u današnjoj Albaniji. Često puta razni naučnici i istraživači pomešali su  ime Sofi Sinan Paše sa Kođa Sinan Pašom koji je isto porijeklom albanac iz sela Topojane regiona Ljume u današnjoj Albaniji, ali za razliku od Sofi Sinan Paše bio je stariji i preselio na Ahiret 20 godina prije Sofi Sinan Paše, 1595 godine, a Sofi Sinan Paša je preselio na Ahiret 1615 godine, u godini kad je završena i zgradnja njegove prelepe džamije u Prizrenu 1615 godine.

 Sinan Paša je bio visoki vojskovođa koji je dobio visoke činove i položaje za vreme vladavine  Osmanskoga carstva. Još za vreme provedenih godina u u Istanbulu, započeo je svoju slavnu vojnu karijeru. Bio je beglerbeg Budima, Kajra i Bosne, krače vreme je služio i kao vezir (ministar) Divana Sultana. 1607 godine, samo godinu dana bio je na položaju valije      (namjesnika) Bosne, 1608 godine postavljen je za valiju (namjesnika) Šama (današnje Palestine, Jordana, Libana i Sirije). O datumu nvjegove smrti imamo dve verzije. Prva, posle njegovog odlaska iz Bosne na mesto valije Šama, 1608 godine preselio je na Ahiret, posle kračeg vremena  prilikom odlasku u Šamu, što je  malo verovatno, pošto je nvjegova  džamija u Prizrenu završila  gradnom tek 1615. godine, i nije logično verovati da je džamija izgrađena sedam godina posle njegovog preselenja na Ahiretu. Druga verzija vjegove smrti , je da je je preselio na Ahiret 1615. godine u Istanbulu, i da je sahranjen u jednom turbetu(mauzoleu) u Mahali Tophane, što je logičnije i prihvatljivije. Sinan Paša gradnju džamije je započeo 1607. godine, dok je bio na položaju valije Bosne, i priveo kraju gradnju džamije 1615. godine, posle punih 8 godina.

U vezi gradnje džamije Sinan Paše, neki srpski istraživači i istoričari, inspirisani od strane srspkih legenda i mitova, tvrdili da je Sinan Paša srušio manastir svetog Arhangela, koji se nalazio samo 3 km iznad grada Prizrena, koji je sagradio srpski vladar car Dušan,  i tu je sahranjen posle njegove smrti 1355. godine. Ali stina je sasvim drugačija, za vreme gradnje džamije Sinan Paše, manastir sveti Arhangel je bio u ruševinama, i Sinan Paša je kupio kamenja sa ruševina manastira od lokalnih srba i njihovih tadašnjih verskih dostojanstvenika. Ovu istinu potvrđuju i poznati ruski konsul Ivan Jastrebov i srpski istraživač Radomir Grujič.

Unutrašnjost džamije

Ivan Jasrebov tvrdio da je za vreme gradnje džamije Sinan Paše, manastir bio več srušen i da su postojali ruševine manastira, i da srbi nisu mogli u to vreme izgraditi ponovo manastir, pošto ga sami nisu mogli i sačuvali. Isto tvrdi i Radomir Grujič tvrdeči da je manastir sveti Arhangel počeo  urušavati jedno stoleče prije, još od 1519 godine, tako da nikako nije realno apostrofirati Sinan Pašu kao rušitelja manastira svetog Arhangela.

Cijela ova mržnja prema Sinan-pašinoj džamiji podsticana je od lažnog srpskog mita protežen vekovima, a koji je  bio  prisutan i krajem XX vijeka u zenitu velikosrpsog nacionalizma. U vezi tog lažnog srpslog mita o Sinan Paši,  i Vuk Draškovič spominje u pismu upučenom albanskom poznatom piscu Ismail Kadare 18 juna 1987 u Tirani, gde između ostalog stoji:” Jedna srpska žena rodila poznatog albanca (arnautina), Sinan Pašu, koji je spalio kosti svetog Save, i srušio manastir svetog Arhangela, i od kamenja manastira, i kosti preca naše veličanstvene baštine, sagradio džamiju“. Slično ovome , obečao je svojim srpskim pristalicama i simpatizantima lider radikala Srbije Vojislav Šešelj na promotivnom skupu svoje partije održanog u domu kulture u Prizrenu, devedesetih godina XX vijeka, gde je između ostalog rekao:“ kad  ja dođem na vlast, najprije ču srušiti Sinan-pašinu džamiju u Prizrenu“.

Za vreme svog 400 godišnjeg postojanja, Sinan-pašina džamija je u zadnih sto godina iskusila nekoliko opasnosti njenog rušenja i zatvaranja, nakon 1912 godine posle posvlačenja Osmanskoga Carstva posle  I Balkanskog rata, i nakon zauzimanja Kosova od strane Srbije u celini, a Prizrena posebice, prvi pokušaj rušenja Sinan-pašine džamije desio se 29 novembra 1915 godine, prilikom snažnje ekslozije u unutrašnosti džamije prilikom čega došlo je do ozbilnjog oštečenja enteriera (unutrašnjosti) džamije. Drugi pokušaj rušenja Sinan-pašine džamije dogodie se godine 1920-1922, prilikom čega tadašnje lokalne srpske vlasti pokušale su srušiti ponovo džamiju, ali je tadašnji prizrenski muftija Hafiz Rustem ef. Športa organizovao  masovne proteste i demostracije zaredom nekoliko dana svojeg džemata i građana Prizrena, i nakon delimičnog rušenja spoljnog hajata i tri  prateča manja kubeta, zahvaljuči hrabroj akciji tadašnjeg muftije Prizrena, Sinan-pašina džamije uspela se spasiti rušenja, nakon toga  su srpske lokalne vlasti odustale od rušenja Sinan Pašine džamije.

Posle dolaska komunističke vlasti u Prizrenu, 1945 godine, posle drugog svetskog rata, Sinan-pašina džamije nije srušena, ali je skoro 50 godina bila  izvan funksije obavljansja dnevnih (pet vakta namaza), nedeljnih (džuma namaza), mijesečnih (teravih-namaza) i godišnih (bajram-namaza). 1948 godine stavljena je pod zaštitom države, a 1952. godine započeli su unutračnji radoni konserviranja radova sa strane Zavoda za zaštitu kulturnih spomenika, 1968. godine džamija je  pretvorena  u muzej orientalnih rukopisa, ali več nakon godinu dana, 1969. godine posle zauzimanja tadašnjeg reis-ul-uleme, nakon sudskog procesa vračena je u posed i vlasništvo Odbora Islamske Zajednice Prizrena. 1972. godine izvršena je sanacija centralnog kubeta i daljneg konserviranja rukopisa kaligrafije, unutračnjeg dekora džamije, koja je pretrpela izvesna oštečenja prilikom ekslozije u unutrašnjosti džamije 1915 godine.

Dana 31. jula 2011. godine održana je svečana ceremonija otvaranja Sinan-pašine džamije posle detaljne generalne restauracije, koja je započela 2007 godine, i nakon punih 4 godina privedena kraju 2011 godine. Restauracija je izvršena od strane turske vladine organizacije TIKE, a radovi su vršeni pod nadzorom nadzornog organa sačinjenog od stručnjaka  domena restauracije sa strane Ministarstva Kulture i Turizma Republike Turske, Ministarstva Kulture, Omladine i Turizma Republike Kosova i Generalnog Direktorijata Vakufa Turske. Prilikom detaljne restauracije ponovo je izgrađen spolnji hajat sa tri mala prateče spolnja kubeta, koja su bila srušena nakon pokušaja rušenja džamije od strane srpske lokalne vlasti 1920-1922. godine. Tokom 2013 godine, takođe podrškom turske vladine organizacije TIke, urađena je kompletna sanacija dvorišta džamije, tako da danas objekt kao takav prdstavlja kompleks u cijelini “per exellent” ne samo na Kosovu nego i šire na Balkanu. Presotaje sada na Odboru Islamske Zajenice Prizrena da kompleks  funksionalizira i da stavi u službu nekoliko pratečih izgrađenih objekta izgrađenih u dvorištu džamije, a naročito na poklanjanju pažnje na održavanju kompleksa džamije u cijelini od nemarnosti i zanemarivanja nehotice džemata, građana i mnogobrojnih turista  koji posječuje ovaj vjerski, kulturni, iistorijski objekat primarnog značaja istoriskog šeher (grada) Prizrena.

Sinan-pašina džamija Prizrena sa svojim predivnom pozicijom, koja se nalazi ispod istorijske Kalaje Prizrena, sa grandioznom kubetom, a sada i tri prateča novoizgrađena kubeta i sa vitkom munarom, predstavlja dominirajuči objekat šeher (grada) Prizrena. Džamija kao takva sadrži klasičan tok osmanske umetnosti Istanbula i jedna je od rijtkih dela na Balkanu. Sa svojim unutrašnjim dekorom,, džamija je jedan od primjera najlepših dekorativnih umetnosti na Balkanu.

Pored klasičnih dekoracija u džamiji dominira i barokni stil iz XIX vijeka. Na lijevoj strani mihraba sačuvan je natpis sledečeg sadržaja:

”tarihi bina-misali dženet, 1024”, što u prevodu znači: “ istorijski objekat-nalik dženeta, 1024 h.”. (1615g.). Njena posebnost je njena unutrašnjost, koja je sa posebnom majstorstvom ukrašena  arapskom kaligrafijom, ajeta časnog Kur’ana.

Njeni centralno kube je na visni od 20m, njena vitka munara visoka je 42 m, ima ukupno 42 prozora i jedna ulazna vrata. Ukupna površina kompleksa Sinan-pašine džamije je 3.126m2, ode čega unutrašnja površina sastoji se od 371m2 a ukupno površina dvorišta samtoji se od 2.755m2.

Pošto je ova godina, jubilarja godina Sinan-pašine džamije, 400 godina njene postojanje, bili bi prikladno od strane Odbora Islamske Zajednice Prizrena da obeleži ovu značajnu godišnicu, putem organizovanja naučnog stola, akademije i versko kulturne manifestacije.

(Preporod)

Procitano 1439 puta

S5 Box